Uste dut hemen guztiok ezagutzen dugula aipatzen dudan koadroa, gaur egun hiriburuko Reina Sofía Museoan ikusgai dagoen obra bat, nahiz eta azken hamarkadetan Euskal Herrira eramateko eskaerak egin diren, bonbardaketaren biktimentzako erreparazio sinboliko keinu gisa.

Nire amaren aldeko aitona-amonek bazuten, eta oraindik ere badute, puzzlezko erreplika erraldoi bat etxeko pasilloan. Beti gustatu izan zait; are gehiago, gogoratzen dut 16 urte ingururekin nire aitonari bere testamenduan koadroa nire izenean jartzeko esateko lotxa gabezia izan nuen. Gainera, egongelako apalean gordetzen zituen liburu guztiak niretzat uzteko ere eskatu nion. Ez zitzaion gehiegi gustatu nire proposamena, ez hainbeste heriotzaren etorkizun saihestezina aipatzearen zakarkeriagatik, erantzun zidan esanez ez zela justua izango litzatekeela beste norbaitek koadroa nahi izango balu. Arrazoizkoa dirudi.

Horrela, Gernikako bonbardaketa izan zen Espainiako Gerra Zibilari buruz entzun nituen lehen istorioetako bat, baita Francok nire herriaren aurka egindako zapalkuntzari buruzkoa ere. Txikia nintzenean, ezin nuen ulertu nola gertatu zitekeen halako basakeria bat, beldurra ere sentitzen nuen berriro gerta zitekeela pentsatzearen aurrean, telebistako albisteetan ikusten nituenean Espainiako estatua gobernatzen zuten politikari magufoak, gaur egun ere halakoak direnak.

Sentitzen nuen ez zegoela ihesbiderik: berdin zen nork gobernatzen zuen, edozein momentutan ikus genezakeela berriro albisteetan nola erortzen diren milaka lehergai zerutik populazio zibil babesgabearen gainera. Zorionez, aspaldi ez da halakorik gertatzen gure lurraldeaz ari bagara.

Hazi ahala, ohartu nintzen bonbek, hemen hildakorik eragiten ez badute ere, oraindik gorputz errugabeen gainera erortzen jarraitzen dutela milioika kilometrotara. Ezagutzen ez dudan jendea, nire antzekoa izan daitekeen edo ez dakidan jendea, baina Picassok irudikatutako bonbardaketako biktimak ezagutzen ez nituen bezala, gaur egungo biktimen zifrek sorrarazten didate lehen aldiz koadro hori ikusi nuenean sentitu nuen bera.

Gernikak ez du 1937an gertatutakoa soilik kontatzen, gaur egun gertatzen denari buruz ere hitzegin dezake: min kolektiboa zifra bihurtzen den bakoitzean, suntsipena kausa handiago baten izenean justifikatzen den bakoitzean, edo begiratzeak zer ez ikustea aukeratzea eskatzen duen bakoitzean.

Herri bat suntsitzeaz gain, Kondor Legioak gerra egiteko modu bat inauguratu zuen. Eraso sistematikoak, populazio zibilaren aurkako sarraskiak, beldurra estrategia militar gisa erabiltzea… argi dago indarrean dagoela gaur egungo gerrei erreparatu ezkero.

Suntsitutako hiriak, izenik gabeko gorputzak, seme-alabak besoetan dituzten amak ikusten ditugun bakoitzean, ez da gehiegizkoa esatea pintzelkada beraren bertsio berriak ikusten ari garela. Berdin dio non gertatzen den hondamendia: hizkuntza bisuala ezaguna zaigu jada, edo ezaguna zela uste genuen, axolagabekeriak eta interes faltak harrapatu aurretik. Kezkagarriena da, baita besteena besarkatzen saiatzen garenok ere, izua ez gelditzen ikasi dugula, benetan ikusi gabe begiratzen dugula, errepikapenak pixkanaka gure enpatia gaitasuna higatu balu bezala.

Txikitan sentitzen nuen beldurra, halako zerbait berriro hemen gerta zitekeela imajinatzean, gehiegizkoa edo absurdua iruditu zitekeen. Orain ulertzen dut arazoa ez zela hori. Benetako arazoa da, hemen etorkizun apokaliptikoak imajinatzen ditugun bitartean, milaka haur hori bizitzen ari direla. Guk distantzia dugu halako eszenatokiak aukera gisa pentsatzeko; haiek, ordea, egunero bizi dituzte.

Artikulu osoa euskaraz irakur dezakezue Berria egunkarian, eta gaztelaniara itzulita Substacken ere esteka honen bidez. Interesatu bazaizu, doan harpidetu zaitezke posta berriak zuzenean zure helbide elektronikora jasotzeko.

Espainiako musika urbanoan izen gutxik dute Yung Beefek adinako pisua; Granadan jaiotako artista bat da, prekarietate testuinguru batean hazia, eta hori bere obra osoan zehar igarotzen da. Bere ibilbidea ezin da ulertu Kefta Boys-etik igaro gabe, eta batez ere Pxxr Gvng-etik gabe, Khaled, Kaydy Cain eta Steve Leanekin batera; kolektibo horrek traparen mugak birdefinitu zituen, Sonytik igaro ondoren industriatik hautsi aurretik ere.

Desegin beharrean, Fernandok bere ibilbidearekin jarraitu zuen eta 2016an bere diskoetxe propioa sortuz: “La Vendición Records”. Ordutik, abeslaria eszena berritzaile baten ardatz eta bozgorailu gisa jardun da, baimenik eskatzen ez duen eszena bat, ertzetatik ezartzen dena.

Artista honen ezaugarri nagusiak aztertzen baditugu, ikus dezakegu kristautasunaren eragin handia dagoela bere letretan, baita ere hainbat abestiren azaletan eta bideoklipetan. Bere errepertorioa erlijioaren figura zentralen aipamenez beteta dago, hala nola Jainkoa, Nazareteko Jesus eta Ama Birjina. Pekatzeko irrika eta salbazioaren desira artean dagoen dualtasun anbiguo bat erakustziz bere bizipenak azaltzerakoan, modu basatian, ikuslearen begietara apaintzeke.

“Trappin en el Vaticano” abestian, 2017an Los Santos taldean Kaydy Cain eta Darksiderekin batera argitaratua, Sekok diskurtso erlijiosoa zuzenean norberarengana eramaten du, bere burua figura jainkotiar gisa kokatuz. Era berean, Pxxr Gvng kolektiboaren “Perdóname Dios” abestian, Jainkoaren aurrean nolabaiteko erredentzioa ikus dezakegu egindako pekatuengatik. Bestalde, “Sunydeis” abestian artistak Génesis 3:19ko kristau esamolde ezagun bati egiten dio erreferentzia: Memento, homo, quia pulvis es, et in pulverem reverteris.

Bere lan esanguratsuenetako bat A.D.R.O.M.I.C.F.M.S seriearen inguruan egituratzen da, “All Dis Ratchets On Me, I Can’t Feel My Soul” edukiz akronimo. Lehen albumaren introan kristau erlijioarekin lotura zuzena duten esaldiak ikus ditzakegu. Gainera, bigarren albumaren azalean abeslaria gurutzean ikus dezakegu, hiltzear, bere mina mesiasak pairatu zuenarekin parekagarria dela adieraziz. Bestalde, dagoeneko belaunaldiko “himno” gisa hartzen den “Ready pa Morir” abestiak erru judeokristauaren logikaren menpe funtzionatzen du, egindako bekatuengatik damua azaleratuz.

Erlijioa inoiz bizi ezin izango dudan esperientziaren dimentsio bat dela sentitzen dut. Hala ere, niretzat Seko herriko apaizaren antzekoa da: hutsune sinboliko hori betetzen duen figura inperfektu bat.

Erlijio-lider edo instituzio baten hitzetan sinistea gero eta zailagoa den mundu batean, musika masa handien kontsumora egokitzeko eta onartua izateko gero eta gehiago merkantilizatzen den testuinguruan, oraindik ere gure errepertorio musikala osatzen duten artisten mezuetan sinesten jarrai dezakegula pentsatzea gustuko dut.

Zentzu horretan, Yung Beefen figura harago doa, profanoaren eta sakratuaren arteko eremu anbiguo batean kokatuz. Une batez, eszenatokiak aldarea ordezkatu zuen. Desplazamendu horretan dago bere obraren emozionaltasuna, ertzetan bizitzeagatik elkar konektatuta gauden belaunaldi bat.

Lasaitasunez behatzen saiatzen naiz berpizte berri hau, baina nik, inoiz ez dudala otoitz egin, inoiz ez dudala apaiz batek mihian ogi zati biribil hura jartzeko bizipena eduki, sentitzen dut esperientziaren dimentsio bat badela zeinera ez naizen gonbidatua izan, eta inoiz ezin izango dudana eskuratu.

Ez dut gezurrik esango, gai honetaz hitz egin ahal izan dudan edozein pertsona agnostiko edo ateoek bezala, liluragarria irudituko litzaidake fedea deitzen duten hori bizitzea, pentsamenduan hain errotuta dagoen konbikzio hori, berez objektibatzen dena froga enpirikorik behar izan gabe. Agian, katolizismoaren gorakadak agerian uzten duena da, pertsona asko, nire moduan, ez garela gai sinesteko.

Nire begien aurrean mundu berri bat distiratzen hasiko dela sinistea zaila egiten zait, eta are zailagoa da sinestea agentzia dugula, egitura guztien funtzionamendu osoari erreparatzen badiogu. Entzu honetan, perspektiba pesimista batek estutzen nau, pentsaraziz ez dagoela inolako botere-izpirik nire eskuetan.

Bai, botereaz ari naiz, politika izanik ezaugarri horren aldeko borroka, eta gurea, zalantzarik gabe, itxuraz despolitizatua den mundu bat baina printzipio berberaren arabera gidatua. Irensteko zaila den errealitate honen aurrean, gustuko dut pentsatzea mundua aldatu ezin badut ere, gutxienez kolektiboki bizi dudan zati txiki hau eraldatu dezakedala, oraindik matxinada gauzatzeko gogo apur bat gordetzen dutenekin batera.

Etikotzat jotzen duguna historikoki eta sozialki eratu da, gure bizitzan zehar barneratu dugun testuinguru kultural baten baitan. Era berean, ez dago mendebaldeko filosofia beste edozein baino baliotsuagoa dela frogatzeko modurik, are gutxiago unibertsaltzat jo nahi izateko.

Unibertsitateek, publiko zein pribatuek, gure apaletan ditugun liburuek, plataforma honetan irakur ditzakegun artikuluek, hau da, pentsamendu filosofikoan sakontzeko erabili dugun multzo osoak, marko kultural jakin batetik egindako behaketak dira, eta neutraltasunetik oso urrun daude.

Rodrigo Karmyren gogoetei jarraituz, esan genezake filosofiaren irakaskuntzako arazoa eurozentrismoak diziplinaren erdigun gisa jotzen direnak zehazten dituela dela, gauzen ordena zehatz hori bakarra balitz bezala aurkeztuz, eta horrela, gaur egun zalantzan jartzeko gai izango den irakaskuntza askea eragotziz.

Azkenaldian, adibidez, ekialdeko tradizioetako pentsamendu ez-dualistaren aldaerak ikertzen aritu naiz. Ikuspegi horrek dio errealitatea ez dela gauza anitzen multzo bat, mendebaldeko filosofoek mendeetan zehar defendatu izan duten bezala.

Hala ere, horrek ez du esan nahi mendebaldeko intelektualek sortutako guztia baztertu edo “erre” behar denik. Ato Sekyi-Otu eta Olúfẹ́mi O. Táíwò bezalako egileek Ilustrazioa ulertzen eta defendatzen dute bere konfigurazio mendebaldarra gaindituz, esanez ez lukeela esklusiboa izan behar, baizik eta etnozentrismotik harago berrinterpretatu eta egokitu daitezkeen ideien multzo bat.

Arriskutsua dena da unibertsal bihurtzen saiatzea objektibatu, esentzializatu, naturalizatu edo zentzu komunaren parte balira bezala hartu ditugun ideiak uninertsal bihurtzen sahiatzea da arruskitsua, balioak edo marko etikoak, gure garapen bizitzan horrela aurkeztu zaizkigulako, oinarri gutxi-asko eurozentrikoen gainean kolektiboki eraikita.

Agian, inoiz baino garrantzitsuagoa da ulertzea, polarizazioa eta bestetasunaren diskurtsoak saihesteko, ezinbestekoa dela beste gizaki baten adimena eta emozioak ulertzea. Horregatik, funtsezkoa da antropologiaren metodologiaren beharra, nik neuk lantzen dudan diziplinarena, modu egokian gauzatzeko ekintza kolektiboa behatzea duela funtsezko, gaur egun gainbeheran dagoen gizateriaren alderdi bat.